ผ่าตัดดามเหล็กสะโพกแล้ว แต่ทำไมยังเจ็บจี๊ด? เดินลงน้ำหนักไม่ได้... ระวัง "สกรูทะลุเข้าข้อ"

 

ผ่าตัดดามเหล็กสะโพกแล้ว แต่ทำไมยังเจ็บจี๊ด? เดินลงน้ำหนักไม่ได้... ระวัง "สกรูทะลุเข้าข้อ"

"หมอคะ คุณแม่ผ่าตัดดามเหล็กที่สะโพกไปเมื่อ 3 เดือนก่อน ตอนแรกเหมือนจะดีขึ้น แต่ทำไมช่วงหลังๆ แกบ่นปวดมากเวลาลงน้ำหนัก ขยับขาก็เจ็บ ร้าวไปที่ขาหนีบ แกบอกว่าเหมือนมีอะไรทิ่มๆ อยู่ข้างใน จนตอนนี้แกไม่กล้าเดินแล้วค่ะ กลัวต้องผ่าใหม่"

นี่คือเสียงสะท้อนจากลูกสาวของคนไข้วัย 75 ปี ท่านหนึ่งที่พาคุณแม่เข็นรถเข็นเข้ามาหาหมอ ด้วยแววตาที่เต็มไปด้วยความกังวลและความหวัง

การผ่าตัดดามเหล็กกระดูกสะโพกหัก เป็นการผ่าตัดมาตรฐานที่ช่วยให้ผู้สูงอายุกลับมาเดินได้ แต่ในบางกรณี... "ฝันร้าย" ก็เกิดขึ้นเมื่อเหล็กที่ควรจะช่วยยึดกระดูก กลับกลายเป็นตัวการสร้างความเจ็บปวดเสียเอง

วันนี้หมอจะพามาเจาะลึกภาวะที่เรียกว่า "สกรูทะลุเข้าข้อสะโพก" (Screw Cut-out / Penetration) ว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร ทำไมถึงเจ็บปวดทรมาน และทางออกที่จะช่วยให้คนไข้กลับมาเดินได้อีกครั้งคืออะไรครับ

ทำความเข้าใจ "ภารกิจของสกรู" และ "ความล้มเหลว"

เมื่อกระดูกสะโพกหัก โดยเฉพาะบริเวณคอกระดูกหรือปุ่มกระดูก การรักษาคือการผ่าตัดใส่เหล็กดาม (Plate and Screws) หรือแกนเหล็ก (Nail) เข้าไปยึดกระดูกที่หักให้ติดกัน

เปรียบเหมือนการ "ตอกตะปูยึดไม้ 2 ชิ้น" ครับ สกรู (ตะปู) จะถูกขันเข้าไปในหัวกระดูกสะโพก (ไม้ชิ้นที่ 1) เพื่อยึดติดกับแท่งกระดูกขา (ไม้ชิ้นที่ 2) โดยหวังว่าเมื่อกระดูกสมานกัน สกรูก็จะหมดหน้าที่

แต่ปัญหาเกิดตรงที่ "เนื้อไม้ (กระดูก) ของผู้สูงอายุ มักจะผุและยุ่ย" จากโรคกระดูกพรุนครับ

เมื่อคนไข้เริ่มฝึกเดิน ลงน้ำหนัก ตัวสกรูที่เป็นโลหะแข็ง อาจจะค่อยๆ "เฉือน" หรือ "แหวก" เนื้อกระดูกที่พรุนๆ นั้น จนหัวสกรูเคลื่อนตัวทะลุผ่านผิวกระดูก ออกไปโผล่อยู่ใน "เบ้าสะโพก" (Joint Space)

ทำไมถึงเจ็บปวดทรมาน?

ลองจินตนาการดูนะครับ... ข้อสะโพกของคนเรา เหมือนลูกบอลกลมๆ หมุนอยู่ในเบ้า ที่ผิวของมันมีกระดูกอ่อนเรียบๆ ลื่นๆ เคลือบอยู่เพื่อให้ขยับได้ไม่สะดุด

แต่พอมี "ปลายสกรูแหลมๆ" โผล่ออกมา ทุกครั้งที่คนไข้ขยับขา หรือทิ้งน้ำหนักลงเดิน ปลายสกรูนั้นก็จะไป "ขูด ขีด ข่วน" กับผิวกระดูกอ่อนของเบ้าสะโพกโดยตรง

• เหมือนมีเม็ดทรายหรือเศษแก้วอยู่ในตา แต่อยู่ในข้อสะโพกแทน
• ยิ่งเดิน ยิ่งขูด ยิ่งอักเสบ
• ทำให้เกิดอาการปวดลึกๆ ที่ขาหนีบ ปวดจี๊ดเวลาลงน้ำหนัก และขยับข้อสะโพกได้น้อยลงเพราะร่างกายสั่งให้เกร็งเพื่อหนีความเจ็บ

หมอรู้ได้อย่างไรว่าสกรูทะลุ?

อาการปวดหลังผ่าตัดอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น กระดูกไม่ติด ติดเชื้อ หรือกล้ามเนื้ออักเสบ แต่ถ้าสงสัยเรื่องสกรู หมอจะมีขั้นตอนตรวจดังนี้ครับ:

1. ซักประวัติอาการปวด: ลักษณะเด่นคือ "ปวดเวลาลงน้ำหนัก" (Weight-bearing pain) และ "ปวดเวลาหมุนขา" บางคนบอกว่ารู้สึกเหมือนมีเสียงกรอบแกรบข้างใน

2. เอกซเรย์ (X-ray): เบื้องต้นหมอจะดูฟิล์มเอกซเรย์ จะเห็นว่าตำแหน่งของสกรูเปลี่ยนไปจากเดิม หรือเห็นปลายสกรูยื่นเข้าไปในเงาของข้อสะโพก

3. เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan): อันนี้คือ "ตัวตัดสิน" ครับ เพราะบางครั้งในเอกซเรย์ธรรมดา เงากระดูกมันบังกันดูยาก แต่ CT Scan จะเห็นภาพตัดขวางชัดเจนเลยว่า สกรูมันโผล่ทะลุเข้าไปกี่มิลลิเมตร และเบ้าสะโพกเสียหายไปมากน้อยแค่ไหนแล้ว

ทางออก: ต้อง "ผ่าตัดแก้ไข" เท่านั้นหรือไม่?

หมอต้องเรียนตามตรงด้วยความจริงใจครับว่า หากสกรูทะลุเข้าข้อสะโพกแล้ว "ยาแก้ปวดช่วยไม่ได้" และ "กายภาพบำบัดก็ไม่หาย" เพราะต้นเหตุคือ "สิ่งแปลกปลอม" ที่ตำอยู่ข้างใน

การรักษาจำเป็นต้อง "ผ่าตัดแก้ไข" (Revision Surgery) ซึ่งมี 2 แนวทางหลัก ขึ้นอยู่กับสภาพกระดูกและอายุคนไข้ครับ:

ทางเลือกที่ 1: ถอดเหล็กออก แล้วใส่เหล็กใหม่ (Re-fixation)

• ทำเมื่อไหร่: ทำในคนที่อายุน้อย กระดูกยังคุณภาพดี และหัวกระดูกสะโพกยังไม่ตาย เบ้าสะโพกยังไม่พังมาก
• ข้อจำกัด: ยากมากในผู้สูงอายุที่มีกระดูกพรุน เพราะเนื้อกระดูกช้ำไปหมดแล้ว การยึดใหม่มักจะไม่อยู่

ทางเลือกที่ 2: เปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total Hip Replacement/Hemiarthroplasty)

• ทำเมื่อไหร่: นี่คือ "วิธีมาตรฐาน" สำหรับผู้สูงอายุครับ
• วิธีการ: หมอจะเอาเหล็กเดิมออก ตัดหัวกระดูกที่เสียหายทิ้งไป แล้วใส่ "ข้อสะโพกเทียม" เข้าไปแทน
• ข้อดี:
  1. กำจัดปัญหาเรื่องกระดูกไม่ติด หรือสกรูหลุดได้ถาวร
  2. คนไข้สามารถลุกเดินลงน้ำหนักได้ทันทีหลังผ่าตัด (เพราะไม่ต้องรอกระดูกติดแล้ว)
  3. หายปวดจากการที่สกรูขูดเบ้าสะโพกทันที

ความกังวลของญาติ: ผ่าตัดรอบสอง อันตรายไหม?

หมอเข้าใจดีครับว่า ไม่มีใครอยากเจ็บตัวซ้ำสอง ยิ่งคุณแม่คุณพ่ออายุมาก ลูกหลานยิ่งกังวล แต่หมออยากให้มองมุมนี้ครับ

การปล่อยให้ท่านนอนติดเตียงเพราะความเจ็บปวด อันตรายกว่าการผ่าตัดมากครับ เพราะจะนำมาซึ่ง:

• แผลกดทับที่ก้นและหลัง
• ปอดอักเสบติดเชื้อ
• ทางเดินปัสสาวะอักเสบ
• กล้ามเนื้อลีบ ข้อติดยึด
• ความหดหู่ ซึมเศร้า

เทคโนโลยีการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกซ้ำ (Revision) ในปัจจุบันก้าวหน้าไปมาก มีเครื่องมือพิเศษที่ช่วยเอาเหล็กเก่าออก และมีข้อเทียมรุ่นใหม่ที่ยึดติดกับกระดูกพรุนได้ดี แพทย์ดมยาสลบและทีมแพทย์จะดูแลเรื่องหัวใจและความดันอย่างใกล้ชิด ความเสี่ยงจึงอยู่ในเกณฑ์ที่ควบคุมได้ครับ

บทเรียนและการป้องกัน

เหตุการณ์สกรูทะลุ ไม่ใช่ความผิดของใครคนใดคนหนึ่งครับ แต่มักเกิดจากปัจจัยร่วมกัน คือ "กระดูกที่พรุนมาก + แรงงัดจากการเดิน"

สิ่งที่หมออยากฝากไว้สำหรับครอบครัวที่ดูแลผู้ป่วยกระดูกสะโพกหัก:

1. รักษาโรคกระดูกพรุนอย่างจริงจัง: หลังผ่าตัดดามเหล็ก ไม่ใช่แค่จบกัน ต้องกินยาและฉีดยารักษาโรคกระดูกพรุนต่อเนื่อง เพื่อให้ "เนื้อไม้" แข็งแรงพอที่จะยึด "ตะปู" ไว้ได้
2. สังเกตอาการ: หากช่วงแรกเดินได้ดี แล้วอยู่ๆ กลับมาปวดใหม่ หรือปวดจี๊ดๆ เวลาลงน้ำหนัก ให้รีบกลับมาพบแพทย์ อย่ารอจนเดินไม่ได้
3. ทำตามคำแนะนำหมอ: เรื่องการลงน้ำหนักในช่วงแรกหลังผ่าตัด (Walk with partial weight bearing) ต้องเคร่งครัด เพื่อลดแรงงัดที่หัวสกรู

สรุปจากใจหมอ

อาการปวดหลังผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก ที่เกิดจากสกรูทะลุเข้าข้อ "รักษาได้ครับ"

อย่าปล่อยให้ความเจ็บปวดพรากความสุขในบั้นปลายชีวิตของผู้สูงอายุไป การผ่าตัดแก้ไขเพื่อเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม เปรียบเสมือนการ "มอบชีวิตใหม่" ให้ท่านกลับมาเดินได้ ไม่เจ็บ ไม่ทรมาน และยิ้มได้อีกครั้ง

หากคุณพ่อคุณแม่มีอาการแบบนี้ จูงมือท่านมาปรึกษาหมอกระดูกและข้อเถอะครับ เรามีทางออกรออยู่เสมอ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng

#กระดูกสะโพกหัก #ผ่าตัดดามเหล็ก #สกรูทะลุข้อ #ปวดสะโพกหลังผ่าตัด #เปลี่ยนข้อสะโพกเทียม #ผ่าตัดแก้ไขข้อสะโพก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ผู้สูงอายุล้ม #กระดูกพรุน #เดินไม่ได้